KUZEY KAFKASYA’DA ENFORMASYON POLİTİKASI

I. Nikolaichuk

Vladikavkaz İşletme Enstitüsü Sosyal ve İnsani Araştırmalar Merkezi ve Rus Bilim Akademisi Etnoloji ve Antropoloji Enstitüsü Vladikavkaz Etnopolitik Araştırmalar Merkezi Bülteni – 2000 No: 1 (5)  

 

 

Hiçbir makul enformasyon politikası, özellikle de devletin enformasyon politikası bölgenin kendine özgü yapısı ve nüfusu azami derecede dikkate alınmadan hazırlanamaz. 

Bölgelerinin ("güçlü bölgeler-güçlü Rusya") Rusya'yı kuvvetlendirip kuvvetlendirmeyeceği merak konusu olabilir ama Bütün-Rusya Devlet Televizyon ve Radyo Şirketi (VGTRK) için önemli olan; tüm bölgelerin yerel halkının güveninin kazanılması, çıkarlarının gözetilmesi, "ortalama" kişinin değil, farklı enlemler ve boylamlarda yaşayan insanların ihtiyaçlarının karşılanabilmesidir ve bu kurum stratejisi haline gelmiştir. 

Öncelikle bazı terimleri tanımlayalım. “Enformasyon Alanı” terimini kullanırken yalnızca sıradan bilgi pazarını değil, yer parametreleri olan çok karmaşık bir sosyal olguyu kastediyoruz. (Fiziksel bakış açısıyla değerlendirildiğinde bu alan sınırsız sayıda özgürlük derecesi ihtiva eder.) Sosyal olarak önemli bilgilerin kendi noktalarından sürekli olarak hasıl olması ve bu sosyal bütünlüğü koruyup geliştirmek için bu bilginin doğal veya özel olarak meydana getirilmiş mekanizmalarla kendi bölümleri üzerinden dağıtılması gerçeğiyle ayırt edilmektedir. Bu kavramın kullanılması parça parça bir yaklaşımdan, bilgi akış dolaşımı organizasyonunda “mozaik bir resim”den kaçınmayı sağlar, bu dolaşımı tüm bileşenleriyle birlikte bir bütün olarak algılamaya yardımcı olur. Günümüzde kitle iletişim araçları toplumu bilgilendirmede ve toplum iletişiminde görevlerini en etkili biçimde yerine getirmektedir ve bilgi dağıtımının yegane aktif mekanizmalarıdır. 

Tabii ki enformasyon alanının tüm bileşenleri (bireyler ya da insan grupları), kitle iletişim araçlarının hem öznesi hem de nesnesi olmak üzere çift role sahiptirler. Öznedirler, zira haberleri oluştururlar ve nesnedirler zira kitle iletişim araçlarından bilgi edinirler ve izleyicisidirler. 

Enformasyon alanı, öngörülmüş kriterlerle belirli düzey ve parçalara ayrılarak yapılandırılabilir. Halihazırda, enformasyon alanı yapılandırmasında en yaygın kriter, coğrafi veya daha net ifadeyle ekonomik ve coğrafi kriterdir ki bu da “bölgesel enformasyon alanı” tanımlamasına katkıda bulunur. 

Kuzey Kafkasya, Rusya Federasyonu enformasyon alanında çok özel bir yer işgal etmektedir. Diğer bölgesel alanlardan farklılık gösterdiği noktaysa; Kuzey Kafkasya’daki yapılanmanın sosyo-ekonomik, etnik ve dini ve de medeniyet karakteristikleri açısından diğer bölgelerden emsalsiz bir farklılık göstermesidir. Örnek verecek olursak, bölgedeki şehirlerden Rostov, Krasnodar ve Stavrapol ile Dağıstan, Çeçenistan ve Kabardey-Balkar arasındaki farklılıkları önemsememek imkansızdır. Rusya Federasyonu’nun Kuzey Kafkasya’daki federatif yapılarını oluşturan, Kuzey Osetya’daki ılımlı demokrasiyle, Krasnodar’daki Nasyonal-Komünist rejimi, Kabardey-Balkar’daki otoriter diktatörlüğü ve Çeçenistan’daki şeriat yapılanmasını bir tutmak imkansızdır. Tüm bu faktörler mevcut bölgesel yapıların medya kuruluşlarına yanıltıcı bir çok bilgiler (diğer bölgelerle ilişkide tehlikeli) vermesi ve de kitle iletişim araçlarından alınan bilgilerin taraflı şekilde filtrelenerek elde edilmesi sonucunu ortaya çıkartmaktadır.

Kuzey Kafkasya’daki bölgesel gerilim o kadar büyüktür ki, bu durum Kuzey Kafkasya menşeli haber akışının Rusya Federasyonu otoritelerinin bilgi akışından çok daha güçlü olmasına neden olmaktadır. Kuzey Kafkasya ve bölgedeki problemlerin haber bültenlerindeki yansıması dışarıdan bakıldığında başka haberlerin ne kadar seyrek sansürlendiği gerçeğine işaret etmektedir. Aynı zamanda Kuzey Kafkasya konulu bilgi akışı ne nicelik ne de nitelik olarak bölgenin Rusya’nın kaderinde ne kadar önemli olduğu gerçeğini de yadsımaktadır. Bu noktada ülke çapında ve de  bölgedeki medya kuruluşlarının kat etmesi gereken uzun bir yol olduğu görülmektedir. 

Kuzey Kafkasya enformasyon alanının kendine has özelliği, büyük çapta, uzmanların da işaret ettiği doğal ve sosyal faktörlerden etkilenmeye karşı toplumsal bütünlükteki güçlü mukavemetin bir sonucudur -ki diğer bölgelerden demografik olarak farklı olması uzun ömür, yüksek doğum oranı bunun bir sonucudur–. En çok sanayileşmiş Rostov bölgesinde dahi, erkeklerin yaşam süresi ülke genelindeki ortalamanın 1.5 sene fazlasıdır ki bu da dikkate alınacak bir değerdir. Bu nedenle yaşlı Kafkas kesimi (Ruslar ve bu bölgede yaşamakta olan etnik grupların temsilcileri) çok önemli bir izleyici kitlesi oluşturur ve ilgi alanları mutlak surette göz önünde bulundurulmalıdır. Belki bu onlar için özel programlar hazırlanmasına vesile olabilir. Aynı zamanda unutulmamalıdır ki, bu insanlar Rusya’nın bir çok yerinde görülebilecek işsizler ya da emeklilerden oluşmuyor, aksine bunlar istikrarlı sosyal sistemde özel pozisyonlara sahip ve başlı başına istikrarlı geleceği dair kaygılar ve bakış açıları taşıyan insanlardır. 

Bölgesel enformasyon alanının spesifik özelliklerinin tanımlamada ikinci faktörse Rusya federasyonu dahilindeki tüm Kafkas Otokton cumhuriyetlerindeki sosyal birliğin yapıtaşı sayılabilecek muhafazakarlık ve de meşhur Kafkas gelenekleridir. Bu muhafazakarlığın en yüzeysel göstergesi minimum orandaki göçtür. Kafkasya izole edilmiş gibidir: Kafkasya mevkilerin gerektiğinde sertçe korunduğu sağlam sosyal yapı sebebiyle çok az göçmen tarafından cazibe alanı olarak algılanmıştır. Diğer taraftan, Kuzey Kafkasya’dan ülkenin diğer bölgelerine göç de çok düşük seviyededir. Kuzey Kafkasyalıların büyük çoğunluğu doğdukları topraklarda yaşamakta, diğer bölgelerde geçici süreler geçirmektedir. Göç edenlerin büyük bir çoğunluğu maddi birikim sağladıktan sonra Kafkasya’ya dönmektedir. Bu, Kafkaslardaki Otonom Cumhuriyetler’e has özel bir durumdur. Rusya’nın diğer bölgelerinde sosyal mevki sahibi olmaları pek mümkün olmamaktadır, genellikle altyapının yasal (pazar) veya illegal dallarıyla bağlantıları görülmektedir. Kafkasya’dan gelenler aynı zamanda nüfusun büyük bölümüne yabancı kalmaktadır. Rolleri, etnik Çinlilerin (Hutsiao) dünyanın pek çok bölgesinde oynadıkları role benzer: altyapının yasal ve yasadışı dallarında aynı kısıtlı konum ve nüfusun kalanıyla kısıtlı ilişkiler. Böylece, “bilgilendirici özerk bölge” olarak adlandırabileceğimiz modelin Kuzey Kafkasya için geçerli olabileceğini söyleyebiliriz. Ki bu model yerel (en dar anlamıyla) haberler ve öğeler özellikle önemlidir ve izleyiciler tarafından özellikle istenirler. Bu durum, bu sene başında düzenlenen bir anketle bir açıdan doğrulanmış, Vesti akşam haber programlarının Rostov’da (ne yazık ki anket, diğer Kafkas şehirlerinde düzenlenmemiştir), Rusya’daki tüm diğer şehirlerden daha az izlendiği ortaya çıkmıştır.  

Kuzey Kafkasya’nın bilgi alanının spesifik özelliklerini etkileyen önemli unsurlardan biri, yerel soysal bütünlüğün çok iyi denetlenmiş olması ve süregelen heterojenliğidir. Bu makro bölgenin sosyal bütünlüğü bir taraftan çok sayıda küçük ve muhafazakar özerk devlet, öte taraftan muhafazakar olarak nitelendirilebilecek büyük bir “karışmayan” Slav nüfusu tarafından meydana gelmektedir. Makro bölgenin tüm sistemleri etnik, kültürel, ekonomik ve dil bazlı değişkenler yüzünden çok çeşitlidir. Bu yüzden, nüfus yapısındaki aşırı muhafazakarlık, diğer eksenlerdeki artan çeşitlilikle telafi edilmekte, sistemin yapısını dengelemekte ve sonuç olarak istikrar kazandırmaktadır. Bu bağlamda, Devlet televizyonu ve radyosunun toplum bütünlüğünün parçaları arasında bilgi alışverişini sağlaması ve böylece yerel sistemin istikrarını artırması çok önemlidir. 

Kuzey Kafkasya’nın bilgi alanının tanımı bir çok bölgenin ayrılıkçılığına olan ortak katılımı veya merkez ile federatif ilişkilerde özel bir konum iddiaları faktörleri olmaksızın tanımlanamaz. Bu olgunun kökleri, Otonom Cumhuriyetlerdeki geleneksel toplum sisteminin “donması”na ve Rus halkının bu geleneksel sistemin tekrar vuku bulmasına karşı kayıtsızlığına dek uzanmaktadır. Bu nüfusun yakın zamana dek ayrılıkçılığı protesto etmemesinin sebebi budur. Rusya’da altyapının pazara geri dönüş ilişkileri koşulları altında çabuk gelişimi (hem yasal hem yasadışı) bu merkezin temsilcilerine aile ve kabile faktörlerinin yardımıyla bu altyapıda en güçlü pozisyonları elde etme izni vermiştir. Kafkas nüfusunun suç oluşturan aktivitelerde ve Rus şehirlerindeki pazarlarda artan varlığı kaçınılmaz bir gerçektir çünkü Rusya’da Kafkasya, eski tip suç pazarı için uygun olan birkaç bölgeden biridir. Bu konunun bilgisel gelişimi çok karmaşık ve hassas bir meseledir. “Kafkas etnik grup üyelerinin suç içeren ticaret mantığı” şeklinde bir kavram ilan etmenin veya bu kavrama doğal bir olgu gözüyle bakmanın kesinlikle bir faydası yok. Bununla birlikte bu durumu bir pastoral şiir gibi göstermek de doğru değil; bu, büyümekte olan (belki de halihazırda büyümüş) yerel suç organizasyonlarına göz yummak anlamına gelir.

Kuzey Kafkasya’nın enformasyon alanı bazı Otonom Cumhuriyetlerin Devlet desteğine güçlü bağımlılığıyla büyük ölçüde geleneksel olarak belirlenmiştir. Burada var olan kriz, Devlet’in ekonomideki rolünün küçülmesiyle pek çok acılı manzaralar ortaya koymuştur. Ancak tuhaf bir şekilde, belki de “nüfusun köylü çehresi” yüzünden, ulusal kaynakların kullanımının tuhaf özellikleri ve insanların krizi kanıksaması (bazı bölgelerde on yıllardır sürmektedir) sonucu nüfusun büyük bölümünde görülen ciddi yoksulluğun arka planında ortaya çıkan sosyal gerilimde neredeyse hiç ekonomik unsur olmaması durumuyla karşı karşıyayız. Aslında dünya haberlerinde sosyal protesto gösterileri veya toplu işsizlikteki artışa değinilmemektedir. Haberlerde Kuzey Kafkasya’daki ekonomik yaşamın hiç işlenmemesi gariptir. Rusya Federasyonu’nun diğer bölgelerinin sakinleri televizyon izlerken “orada ekonomi var mı yoksa sadece hırsızlık ve kölelik mi mevcut?” diye düşünebilirler. 

Kuzey Kafkasya’daki durumda söz konusu olan özel gerilimin çeşitli etnik grupların yaşadığı bölgeler arasındaki başlangıçta şüpheli olan sınırlardan kaynaklandığını tekrar belirtme gereği duyuyoruz. Bu sınırlar, etnik ve tarihi gerçekler göz önünde bulundurulmaksızın belirlenmişti. Günümüzde, Kuzey Kafkasya’da, iki ayrı ulusun birden hak iddia ettiği yaklaşık on “tartışmalı” bölge bulunmaktadır. Aynı zamanda iki büyük Kuzey Kafkasya halkı, Oset ve Lezgi Devlet sınırlarıyla ayrılmıştır. Kuzey Kafkasya’daki gerilimi artıran bir başka faktör sürgün halkların (Çeçen, İnguş, Karaçay ve Balkar) rehabilitasyon sorunudur; bölgesel rehabilitasyon sorunu özellikle çok yoğundur. Bu acılı mesele, sürekli bir enformasyon güçlüğü teşkil eder ama en kabul edilebilir çözüm söz konusu grupların hepsine eşit yaklaşım göstermektir, aksi takdirde Kuzey Kafkasya’nın nispeten daha “sakin” bölgelerindeki istikrar yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalabilir. Aynı zamanda, Rus televizyonu ve radyosu neden kendi iradeleri dışında ve kabahatleri olmaksızın bölünerek farklı ülkelerde yaşamak durumunda kalan Oset ve Lezgi halklarının bütünlük meselelerini haber yapmayı reddetsin? 

Kuzey Kafkasya enformasyon alanının spesifik özelliklerinden bir diğeri bu bölgedeki politik mücadelenin, yerel etnik “otoriteler” arasında bir güç kavgasına dönüşmeye başlamasıdır. Aslında mücadele o veya bu politik fikrin savunucuları arasında değil, o veya bu yerel etnik seçkin grubun temsilcisi arasındadır. Bu işlem Rusya’nın pek çok bölgesinde bir yere kadar genel özellik olarak karşımıza çıksa da Kafkasya’da diğer tüm bölgelerden daha fazla gelişmiş ve ön plana çıkmıştır. Yani gazeteciler için tarafsız yaklaşımın dengesini muhafaza etmek ve o ya da bu “etnik politik klan”a hizmet etmemek çok önemlidir.  

Kuzey Kafkasya’nın geleneksel enformasyon alanı, yerel halkın çoğunluğunun geçimini tarım ve hayvancılıkla sağladığı gerçeğinin etkileri doğrultusunda oluşmuştur. Anlaşmazlıkların meydana gelme mekanizması büyük ölçüde geleneksel kırsal yaşam tarzından etkilenmiştir. Kuzey Kafkasya’nın mutlak ve izafi aşırı nüfusu ve aynı zamanda dağlıların büyük bölümünün endüstri alanında çalışma imkansızlığı (aslında günümüzde çoğu fabrika yok olmuştur) ortaya aşırı bir sosyal gerilim çıkarmaktadır. Kuzey Kafkasya’daki “sözde” uluslararası anlaşmazlıkların tarıma uygun topraklar için yapılan mücadelelerden kaynaklandığını unutmamak gerekir. Bu konuda pek çok örnek verilebilir. Dağlılar ve Rus halkı arasındaki, Kuzey Kafkasya’nın bazı bölgelerinin (mantıksızca denemeyecek şekilde) “yerel halk” durumu olduğunu iddia ettiği anlaşmazlığın sebebinin toprak sorunu olduğunu söylemekle yetinelim. Kuzey Kafkasya’daki bir başka büyük anlaşmazlığın özü de dağlılar ve Kazaklar arasındaki çekişmedir. Bu bölgedeki gerilimin tarımsal boyutu Federal kitle iletişim araçlarınca derinlemesine işlenmelidir. Değerli Kafkas topraklarının paylaşımı için önerilerde bulunmamalıyız ama bu sorun dünyanın pek çok bölgesi için büyük önem taşımakta ve çeşitli yöntemlerle, çoğunlukla merkezi otoritelerin yardımı ve yine onların maddi desteğiyle çözüme kavuşturulmakta. Gazetecilerin işlemesi gereken konular bunlardır. 

Kuzey Kafkasya’nın enformasyon alanında din unsurunun da önemli bir yeri vardır. Tüm Kuzey Kafkasya halkları kendilerini Müslüman olarak kabul ettiğinden (Rus Ortodoksları olan Osetler ve Mezdok Kabardeyleri; bazı Musevi Tatarlar ve Lamacı Budistler olan Kalmuklar hariç) krizin büyüme sürecinde anlaşmazlığa düşen taraflar İslam’a giderek daha fazla başvurmaktalar. Ancak İslam’ın etki oranı bir bölgeden diğerine büyük farklar göstermektedir. Kesin bir düzen vardır; bölgenin nüfusu, batıdan doğuya giderek daha dindar bir portre çizmektedir. Örneğin Çeçenlerin ve Dağıstan halklarının çoğu İslam kanunlarına az çok titizlikle uymakta, buna karşın Batı Kafkasya halkının dine resmi bir bakış açısı bulunmaktadır. Politika ve din arasındaki aktif etkileşimin ve kökten dinci grupların sayısındaki artışın Kafkasya’nın doğu bölgelerinde temel özellik olmasına şaşmamak gerekir. Çeçenistan ve Dağıstan’da gerçek İslam devletlerinin kurulması düşünülebilirken (en azından bir ihtimal olarak) aynı durum Batı Kafkasya için teoride bile mümkün değildir. Kuzey Kafkasya’nın bu özel durumu her yönüyle dikkate alınmalıdır. Aksi takdirde (kitle iletişim araçlarının faaliyetlerindeki belirli trendlere bakılarak) “İslami patlama” bu bölgede oluşan her şeye hükmedebilir ve “doğru İslam” televizyonda öğretilir. 

Kuzey Kafkasya’nın bir diğer özelliği burada, Devlet kitle iletişim araçlarının genel olarak zayıf olsa da gerçek anlamda bir karşı hareket altında çalışmak zorunda olmasıdır. Gazetelerden öğrendiğimiz kadarıyla Çeçen liderler Rusya’ya açık bir bilgi savaşı ilan etmiş durumda. Yakın zamanda Çeçenistan’da, sadece Çeçenistan’da da değil, Baku, Tiflis, Tahran, Ankara ve benzerlerinde de Federal merkezin ideolojik etkisine karşı koyma kapasitesine sahip bilgilendirici ve propagandacı bir yapının faaliyeti ve Kuzey Kafkasya bölgesindeki Çeçen liderlerin askeri ve politik programlarının gerçeğe dönüştürülmesi için uygun bir zemin hazırlamaya giderek daha fazla önem verilmektedir. 

Şu anda, Çeçen liderler Çeçenistan’daki kendi ideolojik çalışmalarının birinci Çeçen Savaşı’na nazaran çok zayıf kaldığını hesap etmekteler. Bu durum yerel halk tarafından çok az rağbet gören ve çok zor şartlarda basılabilen Çeçen gazeteleri tarafından dile getirilmektedir. Rus yanlısı hükümete bağlı gazeteler 1500 den az tiraja sahipler. Bu resmi yayınlara ek olarak, karşıt gruplar (İslami ve milliyetçi) tarafından kontrol edilen mevcut gazeteler de mevcut. Çeçenistan’daki gözlemcilerin tahminlerine göre, bu yayınlara da talep oldukça az, yayınlar düzenli olarak dağıtılamıyor ve dağıtım da bir çok zorlukla karşı karşıya. Cumhuriyetin nüfusu daha çok Rus yayınlarıyla ilgili. Aynı zamanda her iki tarafın Çeçenistan’da ve ülke dışında  bilgi-propaganda merkezleri (daha emekleme aşamasında) geliştirme çabaları da yok değil. 

Yayın istasyonlarının imha edilmesinden önce, Devlet TV-I kanalına ek olarak Kafkas televizyon stüdyosu (M. Ugudov kontrolü altında) ve TV-V televizyon şirketi İçkerya-Çeçen Cumhuriyeti topraklarında faaliyet gösteriyordu. 

Zelimhan Yandarbiyev ve Şamil Basayev bölge için kendi elektronik kitle iletişim araçlarını oluşturmada aktif bir rol üstlenmişlerdi. “Içkerya ve Dağıstan Halkları Kongresi” adı verilen organizasyonun son toplantısında bölgesel televizyon yayıncılığı organizasyonu tatmin edici olmaktan çok uzak bulundu ve bu yasadışı organizasyonun lideri olan Şamil Basayev tarafından ağır bir dille eleştirildi. 

Güçlü bir yayın merkezi kurma işleminin hazırlıkları iki yıldan fazla bir süre önce, Kuzey Kafkasya’daki durumun istikrarının sağlanması ve bölgede dini aşırılık ve bölgesel ayrılıkçılık fikirlerinin geliştirilmesine ilgi duyan bir Müslüman devletin eski devlet başkanına yaklaşık bir milyon dolar vermesinin ardından Zelimhan Yandarbiyev tarafından başlatıldı. Aynı zamanda Dağıstan Vahhabileri Çeçen grupların bilgilendirici ve propagandacı eylemlerine maddi destek konusunda aktiftirler. Bu yüzden, Kızılyurt bölgesinin Ichkeria Çeçen Cumhuriyeti’ndeki resmi Grozni’nin kontrolü altında bulunmayan bir islami yerleşim bölgesi kuran Vahhabi lideri Bagaudin Muhammed, Shatoi köyünde bir televizyon merkezi kurulmasına 200 bin ruble yatırmıştır (aynı zamanda Dağıstan’ın sınır bölgelerine yayın yapma amaçlı). Günümüzde aşırı uçların propaganda kapasitesi düşük olmasına rağmen işimizin karşı-propaganda boyutunu görmezden gelemeyiz. 

Kuzey Kafkasya’nın enformasyon alanının belirli özelliklerine dair hangi sonuçlara varırsak varalım bu, halihazırdaki olaylara tepki göstermenin önemini ortadan kaldırmaz ve en azından yakın gelecek için enformasyon alanına dahil olacakları tahmin etmeye çalışmamızı engellemez. Kuzey Kafkasya enformasyon alanının en yakın geleceğe dair temel konularına gıda ve petrol ihtiyaçları, seçim öncesi sorunları, tarımsal makine üretimi sorunları, bölgesel askeri ve politik konumda Kazakların rolü, Rusya Federasyonu’nun bölgeleriyle ve merkez ile ilişkiler vs dahildir. 

Bununla birlikte yakın gelecekte Çeçenistan ile ilgili meseleler Kuzey Kafkasya’daki bilgilendirici durum için hayati önem taşıyacaktır. Sözde dünya toplumu Rusya’yı Çeçenistan topraklarında askeri faaliyetlerini durdurmaya ve “haydutlarla barış yapmaya” zorlamayı denedi. Elbette Rusya güçsüz ve büyük ölçüde Batı’ya bağımlı ama bu senaryo onlar için kesinlikle kabul edilemez. Yakın gelecekte bu, Kuzey Kafkasya’daki anlaşmazlığın çözümünün uluslararası yönü bölgesel enformasyon alanının önemli bir paçası olacak. Bölgeye pek çok habercinin, uluslararası organizasyonların temsilcilerinin ve yabancı devletlerin resmi temsilcilerinin gelmesi muhtemel. Almanya Federal Cumhuriyeti’nden gelecek “Arabulucular”ın bu meselede özellikle aktif olması bekleniyor. Bir başka önemli mesele, Çeçen mülteciler sorunu. Uzun vadeli ve karmaşık bir sorun. Çeçen mültecileri Basayev’in “etnik silahı” olarak mı kabul etmeliyiz? Bir keresinde, Karabağ’dan gelen 100 bin mülteci yedi milyon nüfuslu Azerbaycan’ı neredeyse yok edecekti. Onca mülteciyi kabul eden İnguşetya’ya (330 bin nüfusuyla) ne olacak? Bu durumda Kuzey Osetya’nın kırsal bölgelerinde ve tüm Kuzey Osetya’da ne olacak? 

Yakın gelecekte Kafkasya haritasında sınırların değiştirilme girişimleri için bilgilendirmeye dayalı sebeplerin sayısında bir artış bekleyebiliriz. Karaçay-Çerkes ve Dağıstan’da bu gelişmeler halihazırda başladı ve konuyla ilgili altyapı (ideolojik merkezler, milliyetçi, halka açık ve yarı askeri organizasyonlar, yabancı sponsorlarla bağlantılar) diğer bölgelerde oluşturuldu. Bu mesele, “Çeçen kampanyasından sonra ne olacak” gibi konuşmalarla “alevlendirilecektir.” Bu şarkının ilk notasını duyduk bile. Çeçenistan Devlet Başkanı Aslan Mashadov’un komşu cumhuriyetlerin liderlerine yazdığı gizli mektupta yazılıydı: “Ruslar Kafkasya’da sonsuza dek kalmayacak, onların yardımına bel bağlamamalısınız. Bu meyanda burada kalacak ve bir arada yaşayacağız.” 

Öyleyse bu koşullar altında “Bütün-Rusya” Devlet Televizyon ve Radyo Şirketi ile bölgesel devlet televizyon kanallarıyla radyo şirketleri için özellikle önemli olan nedir? Öncelikle, Kuzey Kafkasya bölgesi Rusya’nın enformasyon yapısından ayrı düşünülmemelidir. Şarta bağlı olarak negatif ekonomik, sosyal ve politik sorunlar bu bölgeyi diğer bölgelerle aynı kapsamda tanımlamalıdır. Aynı durum pozitif bilgiler için de söz konusudur. Nerede? Günümüzde Kuzey Kafkasya’dan gelen bilgiler izleyiciyi korkutup bölge halkına dair negatif izlenimler oluşturmaktadır. 

Kafkasya’yı hedef alan enformasyon politikasının oluşumunun zorlu ama önemli bir yönü Moskova’da başlatılan ve en azından temel düzeni sağlamayı hedefleyen tedbirleri anlaşılır ve aktif bir biçimde desteklemektir (ve hatta bu tedbirleri geliştirmek). Bu faaliyetlerin tüm Rus halkı ve Kuzey Kafkas halklarınca kabul görmesi muhtemeldir. Yasa ihlallerine, yolsuzluklara, yasadışı faaliyetlere son vermeyi amaçlayan hareketlere dair bilgiler (bölgesel seçkin kesimin “önde gelenleri” söz konusu olsa bile) öncelikli olmalıdır. Yerel yürütme otoritelerinin gerçek rolü ve Federal Merkez’in hükmü altında olma dereceleri konuya dair bir sorun olarak ortaya çıkacaktır. Ayrıca İnguşetya, Kuzey Osetya, Dağıstan, Stavropol Bölgesi vs’deki yasadışı silahlı gruplara karşı “bilgilendirici” bir savaş başlatmanın ve bu silahlı grupların ortadan kaldırılmasında ısrar etmenin zamanı gelmiştir. Gerçekte aşırı olan organizasyonları ve liderlerini hedef alan bir kötüleme kampanyası, Kafkasya’nın her yerinde bilinen terör ve suç organizasyonlarını ortadan kaldıran yürütme otoritelerinin faaliyetlerini anlatan açık bir haber sayesinde iyi propaganda sonuçları elde edilebilir. 

Kafkasya’da şöyle bir deyiş vardır: “Şiş-kebap kokusuna koşup kendini eşeklerin damgalandığı bir yerde bulabilirsin.” Yani Devlet kitle iletişim araçları kolay çözümlerin çekimine kapılmamalı, her adımını kontrol etmeli ve Kuzey Kafkasya olmaksızın Rusya’nın Kutup Dairesine komşu küçük bir kuzey ülkesi haline gelebileceğini aklından çıkarmamalıdır.

Samsun BKD Arşivi Samsun BKD Kütüphane Makale KUZEY KAFKASYA’DA ENFORMASYON POLİTİKASI