BART (Birlik)

Sovyetler Birliği’nin dağılması aşamasında Kafkasya’da başlayan yeni siyasal yapılanma süreci içinde “Çeçen devletinin gelecekteki liderleri olacak gençler tarafından, o zamanın tartışmasız lideri Bisultanov H.A.’nın yönetimi altında,”[1] 1989 yılının Temmuz ayı sonunda kuruldu.

yandar.jpgİlhamlarını ve örgütlenme programlarını Rus, Baltık ve Kafkas Ötesi ülkelerin muhalif hareketlerinden alan, Çeçenistan’ın bağımsızlığı mücadelesinin lokomotifi durumundaki “Bart” (birlik) örgütü, ülkenin ilk siyasal gruplarındandır.[2] 

Kurucuları arasında Zelimhan Yandarbiy, Seyit Hasan Ebumüslim, İsa Arsemik, Musa Temiş, Bek Mecid, Mahradzin Katto, Lema Usmanve  Movladi Udug bulunmaktadır.“Esas etkinliği halkı siyasal açıdan aydınlatmak” olan örgüt öncelikli olarak Litvanya’da (Riga) bir gazete çıkardı. “Bart” gazetesi Çeçen-İnguş Sovyet Sosyalist Özerk Cumhuriyeti’nin alternatif propaganda üreten ilk gazetesiydi.[3] 

Bart Hareketi’nin etkisi kısa sürede yayıldı, birçok yeni milli yapılanmalara esin kaynağı oldu.[4] Örgüt, Kafkasya Dağlı Halkları Birliği’nin (25-26 Ağustos 1989), Moskova’da Daymohk (Anavatan) Derneği’nin ve  Vayhakh Demokratik Partisi’nin (18 Şubat 1990) kuruluşlarında aktif olarak yer aldı.

seyithasan.jpg25-26 Ağustos 1989’da Akua’da (Sohum) yapılan Kafkas Halkları Kongresine Bartçılar siyasi parti üyesi olarak katıldılar. Kafkasya Dağlı Halkları Birliği Koordinasyon Kurulu’nda Çeçen halkını temsil etme hakkını Bartçılar kazandı. Bart’ın başkanı olan Zelimhan Yandarbiy Kafkasya Dağlı Halkları Birliği kongresinde Koordinasyon Kurulu başkanlığına getirildi. Kongrede yine Bart hareketinin önemli simalarından olan Said Hasan Abumüslim ve İsa Arsamik’de Kafkasya Dağlı Halkları Birliği Koordinasyon Kurulu üyesi oldular.[5]Bartçılar Kafkasya Dağlı Halkları Birliği kongresinde konfederasyonun adının “Dağlı Halklar”la sınırlandırılmasına da karşı çıkmış ve konfederasyonun adının “Kafkas Halkları” olarak değiştirilmesi için büyük çaba sarf etmişlerdir.[6]Bartçıların bu kongrede attıkları en önemli adım ise Kafkasya’da federatif bir devlet yapısını ilk defa gündeme getirmeleri oldu. Ayrıca yine bu dönemlere rastlayan Abhaz –Gürcü sorununda da Konfederasyonun, Abhazya’nın yanında durma ve destekleme kararında Bartçıların etkisi büyüktü.[7]  movladi.jpg

Bart’ın Moskova Çeçen diasporasındaki etkisinin artması sonucu, Moskova’da “Daymohk” Çeçen-İnguş Derneği’nin kurulması biçiminde ortaya çıktı. Bu dernek Moskova’daki Çeçen demokratik güçlerinin karargahı oldu. Bartçılar  “Daymohk” aracılığıyla açıkça siyasal girişimler organize ettiler.[8]

Bart”ın ikinci toplantısında “VDP”nin kurulması fikri ilk defa gündeme geldi ve Bart Hareketi 18 Şubat 1990’dan itibaren yoluna, Vaynah Demokratik Partisi olarak devam etti.[9] 


[1] Bağımsızlığın Eşiğinde, Zelimhan Yandarbiy. Çev: Prof. Dr. Ö. Aydın Süer. Çeçen Kaf. Kül. ve Day. Der. s: 10. Ank. 1996.
[2] Çeçenistan’ın ilk toplumsal-siyasal hareketi, 1987’de kurulan “Kafkasya” derneğidir. Bu dernekten “Yeniden Yapılanma Yardım Birliği”, “Halk Cephesi” vd. doğdu.
[3] a.g.e., s: 11.
[4] a.g.e., s: 12.
[5] a.g.e., s: 17.
[6] a.g.e., s: 19.
[7] a.g.e., s: 19.
[8] a.g.e., s: 12.
[9] a.g.e., s: 20.

Samsun BKD