Kuzey Kafkasya Milli Komiteleri

Kafkas halklarının birlik ve bağımsızlık mücadelesi tarihinin en önemli aktörlerinden birisi de Kuzey Kafkasya Komiteleridir. Birincisi 1916’da, sonuncusu 1951’de kurulmuş bulunan bütün komiteler, kuruldukları dönemlerde zor şartlarda başarılı çalışmalar yapmışlardır. 

 

I. KUZEY KAFKASYA KOMİTESİ (1916)

“TÜRKİYE'DEKİ KUZEY KAFKASYA SİYASİ GÖÇMENLERİ KOMİTESİ” 

Türkiye'deki Kuzey Kafkasya Siyasi Göçmenleri Komitesi”, "Kafkasya Komitesi"[1]nin kendi içinde ayrışmasımeke.jpgı[2] sonucu 1916 Haziran’ında kuruldu.

Komite’nin ilk çalışması, 27-29 Haziran 1916 tarihleri arasında Lozan’da düzenlenen ve "ezilen 23 halkın temsilcilerinin iştirak ettiği" "III. Milliyetler Konferansı”na katılmak olmuştur. Konferansa, “Komite”yi temsilen Seyyid Tahir, Aziz Meker, İsmail Bidanuk, Ahmed Saib ve Şamil Şhaplı katılmışsa da tam liste bilinmemektedir.[3]

Alman oryantalist Gothard Jaschke komiteyi analiz eden bir makalesinde; komitenin benzerlerine nazaran "pratik siyasi konsepsiyona sahip" bulunduğunu, "sadece Kafkasya'nın Rusya'dan ayrılmasını değil", "müstakil Kafkasya'nın ileride siyasi idare şeklini" de ele aldığını ve "açıklıkla Kafkasyalı milletlerin siyasal birliğini, diğer bir tabirle bildiğimiz konfederasyon düşüncesini" öne sürdüğünü vurgulamaktadır.”[4]

"Türkiye'de Şimali Kafkasya Siyasi Muhacirleri Komitesi", “Şimali Kafkas Cemiyeti”nin kurulmasından sonra faaliyetlerine son vermiştir. tosu.jpg

"Türkiye'de Şimali Kafkasya Siyasi Muhacirleri Komitesi" Yayınları: 

1. "Aperçu Historique sur les Ciscaucasiens pendant la Guerre Mondiale", Hüseyin Tosun Şhaplı, (İstanbul, 1918),

2. "Compte-Rendu des Assemblees des Peuples de la Ciscaucasie et de Leurs Travaux Legislatifs", Hüseyin Tosun Şhaplı, (İstanbul, 1918)

3. "Bibliographie de la Caucasie-I", Hüseyin Tosun Şhaplı, (İstanbul, 1919). 

 

II. KUZEY KAFKASYA KOMİTESİ (1919)

“KUZEY KAFKASYA KOMİTESİ”  

Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’nin Gönüllü Ordu (Beyazlar) tarafından işgali üzerine Gürcistan ve Azerbaycan'a iltica eden Hükümet ve Parlamento üyeleri ve bazı aydınlarca Ağustos 1919'de Tiflis’te kuruldu.

Kuzey Kafkasya Komitesi’nin öncelikli amacı, Birleşik Kafkasya Dağlıları Merkez İcra Komitesi’nin bildirisi çerçevesinde Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’nin dağılan yetkili organlarının yeniden kurulması olmuştur.

İçerisinde ülkedeki Rus nüfusun temsilcilerinin de bulunduğu Kuzey Kafkasyatsalik.jpg Komitesi’nin yönetimi şu kişilerden oluşmuştur. Başkan: Ahmet Tsalikkatı, Başkan Yard.: A. Ujakhov ve Mahomed Cabağı, Sekreterler: Teregulov ve Bogdanov, Üyeler: Gadiyev ve Asekiyev.

Kuzey Kafkasya Komitesi, 27 Ağustos- 3 Eylül 1919 tarihleri arasında tüm Dağlı (Kuzey Kafkasya) örgütlerini bir araya getirerek onların yetkili merkezi organını oluşturmak ve Gönüllü Ordu’ya karşı mücadele halinde bulunan Kafkas halkına yardımcı olmak için Tiflis’de bir “Kuzey Kafkasya Konferansı” düzenledi. Bu konferansta Kuzey Kafkasya’daki durum ve ülkenin kurtuluşu için alınması gereken önlemler tartışıldı, çeşitli kararlar alındı ve bildiriler yayınlandı. Konferans sonunda “Kafkasya Dağlı Halklarının Birlik Meclisi” (Parlamento) oluşturuldu ve ayaklanmaya destek olmak üzere üyelerden Ahmet Tsalıkkatı, Ali Han Kantemir, Dr. Urusov, Malsag vb. ndan oluşan bir kurul Dağıstan bölgesine gönderildi.

Kuzey Kafkasya Komitesi, 3 Eylül 1919’da “Kafkasya Dağlı Halklarının Birlik Meclisi” nin kurulması sonucu misyonunu tamamlayarak faaliyetine son verdi.[5] 

 

III. KUZEY KAFKASYA KOMİTESİ (1942-1945)

“KUZEY KAFKASYA MİLLİ KOMİTESİ” 

Kuzey Kafkasya Milli Komitesi, İkinci Dünya Savaşı’nın Kafkasya için oluşturacağı yeni şartları ve fırsatları değerlendirmek amacıyla bir süredir Berlin’de ikamet etmekte olan Ahmet Nabi Magoma ve Ali Han Kandemir’in öncülüğünde “1942 yazında” [6] kuruldu.

Ahmet Nabi Magoma’nın başkan ve Ali Han Kandemir’in sekreter olarak görevlendirildiği komitemagoma.jpg de ayrıca Kandemir, Kuzey Kafkasya Milli Komitesi’nin yayın organı “Severnıy Kavkaz” (1942/1945) adlı aylık derginin yazı işleri müdürlüğünü de üstlenmişti. “yaklaşık on kişiden[7] oluşan komitede kimlerin görev aldığına dair detaylı bir kayıta rastlanılmamasına rağmen, Alman Dışişleri Bakanlığı’nın “görüşmelerde bulunmak üzere”[8] 1942 Nisan’ında Berlin’e davet ettiği dönemin önemli Kafkas emigrasyonu liderlerinden Said Şamil’in, “Adloniade” müzakereleri sürecinde Berlin’e toparladığı mücadele arkadaşlarından bir kısmının komitede görev aldığını söyleyebiliriz. Bunlar Polonya'dan, Barasbi Baytugan, Paris'ten, Aytek Namitok, General Sultan Kılıç Girey ve General Biçerah, İtalya’dan Albay Kuşuk Ulugay'dır.[9] Eski mültecilerden Tambiy Elekhotı[10], Ali Şahan[11] ve Tausultan Şakman[12] da Kuzey Kafkasya Milli Komitesi’nde görev almışlardır.

Kuzey Kafkasya Milli Komitesi’nin Kafkas emigrasyonunun tamamını kucaklayamamasının sebebi, komitenin kuruluşuna önayak olan “Adloniade” müzakerelerinin Kafkasyalı liderler için hayal kırıklığı ile sona ermesidir.[13] “Adloniade” müzakerelerini, “şahsi ve siyasi anlaşmazlıklar” [14] ve karşılıklı güvensizlikler nedeniyle ilk terk eden Haydar Bammat olmuştur. Said Şamil ise, “teklif ettiği yurdunun bağımsızlığı ilanı Almanlar tarafından her sefer yeni bahanelerle ileriye atılıp nihayet tamamen ret olununca, … hemen hemen yarım sene süren müzakerelerden sonra daha yeni kurulmuş olan ‘Kuzey Kafkasya Milli Komisyonu’ndan istifa edip 1942 sonbaharında Almanya’dan ayrıldı.” [15] Fakat komite başkanı Ahmet Nabi Magoma, sekreter Ali Han Kandemir ve diğer komite üyeleri Alman makamlarının şartlarını kabul ederek çalışmalarına devam ettiler.

…’Kuzey Kafkasya Milli Komisyonu’ oldukça serbest bir gruptu ve hiçbir zaman diğer milli temsilciliklerde mevcut olan veya en azından planlanan disiplinli bir teşkilata sahip değildi. Bunun sebebi komitede mümkün olduğunca eşit şekilde temsil edilmeleri gereken sayısız Kuzey Kafkasya kabilesinin nazar-ı itibâre alınmasıydı. Bu yüzden idari kadroda bir çok mülteci dahil edilmiş, fakat bunlar çoğu kez siyasi figüran olarak kalmış ve daha fazla dikkati celbetmemişlerdir. Daha ziyade mültecilerin eşraf klübü olarak tanımlanabilen komitenin gevşek yapısı bu komitede diğer milli temsilciliklerde alışılagelmiş klik ve hiziplerin meydana gelmesine meydan vermemiştir…” [16] 

Ulusal hedefleri minimize edilmiş ve Nazi Almanyası makamlarına[17] eklemlenmiş, Kuzey Kafkasya Milli Komitesi, öncelikle Alman esir kamplarında çok kötü şartlarda yaşayan binlerce Kafkasyalı Sovyet esirle ilgilendi. “Bu komitenin çalışmaları sayesinde en azından Almanlara esir düşmüş bulunan binlerce Kafkasyalı Sovyet askeri esir kamplarından kurtularak yaşamlarını daha iyi koşullar altında sürdürme olanağına kavuştular.”[18] 

Kuzey Kafkasya Milli Komitesi, Kafkasyalı Sovyet esirlerini devşirerek “Kuzey Kafkasyasultan.jpg Lejyonları”nı kurdu. Milli lejyon Kafkasya’da Kızılordu’ya karşı savaştırılacak ve Kafkasya’ya yönelik propaganda yapacaktı. “Kuzey Kafkasya Lejyonları”, General Sultan Kılıç Girey’in komutasında Kuzey Kafkasya’nın bir bölümündeki kısa süreli işgal döneminde kısmen kullanıldılar.

5 Ekim 1943’deki “Konferans”da diğer komitelerle beraber reorganize edilen Kuzey Kafkasya Milli Komitesi, fazlaca değişikliğe uğramayan yönetimine “Sovyet vatandaşı” yeni mültecilerden takviyeler yapmıştı. Ahmet Nabi Magoma ve Ali Han Kandemir’in eski görevlerini koruduğu komitede, “Türkçe yayınlanan Lejyon gazetesi “Gazavat’ın yazı işleri müdürlüğü harp esasında ve harpden sonra sayısız müstear isimle (Mansur, Kunta, Uralov) yayıncılık yapan Sovyet gazetecisi Abdurrahman Avtorhanov’a verilmişti. Kabilelerin sayılarına orantılı olarak temsiline riayet edildi.”[19] 

Kuzey Kafkasya Milli Komitesi’nin 1942-45 yılları arasındaki faaliyetleri içerisinde “Ulusal hedefler” açısından “politik artı değer” sayılabilecek üç çalışması vardır.

Birincisi, Kuzey Kafkasya’da bağımsız bir devlet fikrine hiçbir zaman sıcak bakmayan Nazi makamlarının İkinci Dünya Savaşının son aylarında geri adım atmaları ve “Bağımsız Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti”ni resmen tanımalarıdır. “İkinci Dünya Savaşı sırasında Kafkas Konfederasyonu Konseyi’ne üye olan muhacirler ayrı-ayrı veya konsey üyesi olarak temsil ettikleri ülkenin bağımsızlığının tanınması için Almanya yönetimi ile görüşmeler yapmıştır. Dört Kafkasya cumhuriyeti 22 Ağustos 1944’de Almanya Dışişleri Bakanlığı’na Kafkasya’nın konfederatif devlet olarak tanınması için başvuruda bulunmuştur.[20] Almanya bu başvuruyu olumlu karşılamamış, fakat savaşın sonuna doğru bu konfederatif devleti oluşturan cumhuriyetleri ayrı-ayrı resmen tanımıştır.”[21] 

İkinci “politik artı değer”,  KONR-“Rusya Halklarının Kurtuluş Komitesi”nin ve onun lideri General Vlasov’un, Kuzey Kafkasya Milli Komitesi ve diğer milli komitelerin “arasında ‘primus inter pares’ rolü”ne[22], Kafkas milli komitelerinin ortak hareket ederek karşı durmaları ve “Kafkas Kardeşliği” çizgisini devam ettirmek amacıyla 1944 Ekim’inde “Kafkas Şurası”nı kurmalarıdır.[23] 

Üçüncü kazanç ise kuruluşundan itibaren “komisyon” olarak muhatap alınan Kuzey Kafkasya Milli Komitesi ve diğer “milli temsilciliklerin” ısrarlı çabaları sonucu, 1945 Mart’ında “Milli Komite” olarak tanınmalarıdır.[24] 

II. Dünya Savaşı sonucu, Avrupa’da ortaya çıkan “Kafkas Mültecileri Sorunu”nu çözme çabaları Kuzey Kafkasya Milli Komitesi’nin 1945 Haziran başında[25] dağılmasından önceki son çalışmasıdır. Yalta Antlaşması gereğince Sovyetler Birliği’ne iadesi istenen eski Sovyet vatandaşlarını çok kötü bir son bekliyordu. Bu trajik geleceği önlemek için “bütün milli temsilciliklere vekaleten Mihail Kedia’nın başkanlık ettiği Gürcülerden müteşekkil bir heyet, Beynelminel Kızıl Haç vesair beynelminel müesseseler aracılığıyla Batılı müttefiklerden sadece bu arzuyu izhar edenlerin Sovyetler Birliği’ne dönmesini sağlamak tavizini koparmak için daha 1945 Şubatı’nda Cenevre’ye gitmişti. Kedia bütün ricalarını ihtiva eden ve birkaç yıl sonra Soğuk Harp esnasında gerçekleşen siyasi kutuplaşmaya dikkati çeken bir muhtıra sundu. Fakat bütün gayretleri boşa çıktı.”[26] Fakat buna rağmen Kuzey Kafkasya Milli Komitesi dağılıncaya kadar Sovyet vatandaşı Kafkas göçmenlerinden yüzlercesini Sovyetlere teslim edilmekten kurtararak ABD, Avustralya, Türkiye ve yakın doğu ülkelerine geçmesini sağladılar. Ama binlerce Kafkas mülteci diğer mültecilerle beraber 25 Mayıs 1945 tarihinden itibaren Sovyetler Birliği’ne iade edildiler.[27] 

 

IV. KUZEY KAFKASYA KOMİTESİ (1951-65)

“KUZEY KAFKASYA MİLLİ MERKEZİ” 

1945 yılında dağılmak zorunda kalan Kuzey Kafkasya Milli Komitesi, altı yıl aradan sonra[28] 1951 yılında Münih’de, Ali Han Kandemir ve arkadaşlarının[29] organizasyonuyla toplanan “Kuzeykandemir.jpg Kafkasya Mültecileri Kongresi”nde “Kuzey Kafkasya Milli Merkezi” adıyla tekrar kuruldu. Ahmet Nabi Magoma yeniden Milli Merkez’in başkanı seçildi.[30] Milli Merkez sekreterliğine seçilen Ramazan Traho, 1953 yılı başına kadar bu görevini sürdürdü.[31] 1953 yılında Batı Almanya’ya dönen ve Münih’e yerleşen Barasbi Baytugan’da Kuzey Kafkasya Milli Merkezi çevresindeki çalışmalara katıldı.[32] 

Kuzey Kafkasya Milli Merkezi kuruluşundan hemen sonra dünyanın çeşitli ülkelerine dağılmış bulunan Kafkas emigrasyonunu toparlamak ve organize etmek amacıyla örgütlenme çalışmalarına başladı ve 1952 yılına kadar dokuz ülkede temsilcilikler açtı. Merkez temsilcileri aynı zamanda Ali Han Kandemir tarafından, Münih’de Ağustos 1951 yılından itibaren Türkçe-İngilizce-Rusça olarak çıkarılan “Kafkasya” (Der Kaukasus) ve Ocak 1953 yılından itibaren Türkçe-İngilizce-Fransızca-Rusça olarak çıkarılan “Birleşik Kafkasya” (Vereinigtes Kaukasien) dergilerinin temsilciliklerini de yaptılar.

Kuzey Kafkasya Milli Merkezi’nin ADB temsilcileri, Balo Bilatti ve Sultan Kuatsa, Pakistan bilat.jpgTemsilcisi, N. Murathan, Avustralya Temsilcisi, Nanu Lakoba, Avusturya Temsilcisi, K. Hacıaslan, Ürdün Temsilcisi, Kerim Soobzoko, İran Temsilcisi, A. Kurtulan (Aytek Kunduk), İngiltere Temsilcisi, A. Sachanowicz (Ali Şahan), Arjantin Temsilcisi, Missost Kosireff[33] ve Fransa Temsilcisi, Tambiy Elekhotı’dır[34]. Tambiy Elekhotı’nın ölümü üzerine 15 Mart 1953’de Milli merkez temsilciliğine Batış Optanoko geçmiştir. [35] 

Kuzey Kafkasya Milli Merkezi, “ulusal kurtuluş mücadelesi”nin önderliğini ve propagandasını yaparken iki ana kulvarda çalıştı. Birinci kulvarda, dönemin etkili politik ve sosyal kuruluşlarının toplantılarına katıldı, çeşitli memorandumlar verdi, “Kafkasya Problemi”ni BM örgütüne kadar taşıdı. İkinci kulvarda ise, çeşitli ülkelerde yaşam mücadelesi veren Kafkas emigrasyonuna insani yardımlarda bulundu.[36] 

Kuzey Kafkasya Milli Merkezi, Sovyetler Birliği’ni yıkarak yeniden “Büyük ve Bölünmez Rusya”yı kurmak arzusunda olan “Rusya Halklarının Kurtuluş Şurası” [37] tarafından 7 Kasım 1951 tarihinde, anti Sovyet Cephe kurmak için düzenlenen ve Sovyet işgali altındaki tüm etnik göçmen grupların temsilcilerinin davet edildiği Wiesbaden Konferansı’na, “tam bağımsızlık isteklerinden kesinlikle taviz vermeyeceklerini belirterek” katılmadı.[38] Ayrıca 1942 yılından itibaren tüm Kuzey Kafkasya Milli Komite’lerinden uzak duran Sait Şamil ise davet edildiği Wiesbaden Konferansı’na katıldı ama toplantıdan yine büyük hayal kırıklığıyla ayrıldı.[39] Wiesbaden Konferansı’na “Şimali Kafkasya Bolşevik Aleyhtarı Milli Birliği”[40] adına Prof. Abdurrahman Avtorhanov da katıldı. Avtorhanov, konferans kararlarını imzaladı. Bu durum Kuzey Kafkasya Milli Merkezi’nce şiddetli tepkiyle karşılandı ve Milli Merkez’de de üyeliği bulunan Avtorhanov, 24 Kasım 1951 tarihli toplantıda alınan karar ile ihraç edildi.[41] 

Kuzey Kafkasya Milli Merkezi, 30 Kasım 1951 tarihinde Münih’de düzenlenen “Doğu Avrupa, Kafkasya ve Türkistan Muhacirleri Toplantısı”na da katıldı ve toplantıda, “Rusya Halklarının Kurtuluş Şurası”nın tanınmamasına ve almış olduğu tüm kararların reddedilmesine yönelik hazırlanan deklarasyonu imzaladı.[42] 16 Eylül 1951 tarihinde de “Rusya Halklarının Kurtuluş Şurası”nın çalışmalarını etkisiz hale getirmek ve “tam bağımsızlık” fikrini yeniden teyit ettirmek için, Münih’te “Kuzey Kafkasya Kurultayı” düzenledi.[43] Benzer bir toplantı da bir sene sonra, 11-16 Kasım 1952 tarihleri arasında Münih’de “Kafkasya Konferansı”  adıyla sunuldu.[44] 

Kuzey Kafkasya Milli Merkezi’nin en önemli çalışmalarından birisi de 10 Mart 1952’de Birleşmiş Milletlere verdiği “Kafkasya’da Soykırım”  konulu memorandumdur. Birleşmiş Milletler Sekreterliği İnsan Hakları Şubesi de bu memorandumu dikkate alarak cevap vermiş ve “Komite’nin mevzubahis ettiği Kafkasya’da genocide (halkların topyekün imhası) meselesinin, 75 U maddesine göre Birleşmiş Milletler iktisadi ve sosyal şubesinde ortaya konacağı” bildirmiştir.[45] 

Kuzey Kafkasya Milli Merkezi Kafkas tarihinin önemli olaylarını da unutmamış, aktif faaliyette bulunduğu yıllar içinde çeşitli anma ve kutlama etkinlikleri düzenlemiştir.

1952 yılı içinde; 23 Şubat 1952 tarihinde 1944 sürgününün 8. yıldönümü dolayısıyla “matem toplantısı” düzenleyen[46] Milli Merkez, 28 Mayıs 1952’de Münih’de, “Kafkas Cumhuriyetlerinin İstiklalinin 34. Yıldönümü Toplantısı” ve 1 Haziran 1952’de, Neu-Ulm’deki Muhacir kampında düzenlenen, “Kafkas Cumhuriyetlerinin İstiklalinin 34. Yıldönümü Toplantısı”na katılmıştır.[47]traho.jpg  Kuzey Kafkasya Milli Merkezi üyesi Ramazan Traho’da, 8 Haziran 1952’de, Nürnberg’deki “Vakla” kampında düzenlenen, “Kafkas Cumhuriyetlerinin İstiklalinin 34. Yıldönümü Toplantısı”na katılmış ve bir konuşma yapmıştır.[48] 1953 yılı içinde; 23 Şubat 1953 tarihinde, 1944 sürgününün 9. yıldönümü dolayısıyla Münih’te “matem toplantısı[49] düzenleyen Milli Merkez, Kafkasya İstiklal Komitesi’nin 21 Mayıs 1953 tarihinde Münih’de düzenlediği, “Kafkas Cumhuriyetlerinin İstiklalinin 35. Yıldönümü Toplantısı”na da katılmıştır.[50] 

Kuzey Kafkasya Milli Merkezi’nin çalışma ve etkinliklerine paralel olarak Milli Merkez temsilcilikleri de çeşitli politik kuruluşlarının toplantılarına katılmış,  anma ve kutlama etkinlikleri düzenlemişlerdir.

Kuzey Kafkasya Milli Merkezi ABD Temsilciliği 5 Mayıs 1952’de, Azerbaycan, Beyaz Rusya, Gürcistan, Kazak, Türkistan ve Ukrayna Milli Komiteleri ile birlikte merkez başkanlığına Ukraynalı Dr. S. Witvitskiy seçildiği, “Sovyetleri Birliği Mahkum Halkları Koordinasyon Merkezi”ni kurdular. Temsilcilik ayrıca 23 Şubat 1953 tarihinde 1944 sürgününün 9. yıldönümü dolayısıyla New-York ve New-Jersey’de matem merasimleri düzenledi.[51] Kuzey Kafkasya Milli Merkezi Avustralya Temsilciliği de 11 Mayıs 1952’de, “Kafkas Cumhuriyetlerinin İstiklalinin 34. Yıldönümü Toplantısı”  düzenledi. Toplantıda Avustralya Temsilcisi Nanu Lakoba günün anlam ve önemi hakkında bir konuşma yaptı.[52] 23 Şubat 1953 tarihinde 1943-44 sürgününün 9. yıldönümü dolayısıyla Sidney’de “matem toplantısı” [53] düzenleyen Kuzey Kafkasya Milli Merkezi Avustralya Temsilciliği, 11 Mayıs 1953’de de “Şimali Kafkasya Cumhuriyeti’nin İstiklalinin 35. Yıldönümü Toplantısı” düzenledi.[54] Kuzey Kafkasya Milli Merkezi Fransa Temsilciliği de diğer temsilcilikler gibi, 11 Mayıs 1953’de Paris’te, “Şimali Kafkasya Cumhuriyeti’nin İstiklalinin 35. Yıldönümü Toplantısı” düzenledi.[55] 

Avrupa’da ve Ortadoğu ülkelerinde yeniden örgütlenmeye çalışan Milli Merkez, Paris Bloğu (Sovyet Mahkûmu Milletlerin Kurtuluş Birliği) ve Sovyetler Birliği’ni Öğrenme Enstitüsü gibi anti-Sovyet organizasyonların çalışmalarına da destek vermiş, Milli Merkez üyelerinin birçoğu bu organizasyonların içinde aktif olarak yer almışlardır.[56]

1950’li yılların ortalarına doğru konjüktürel şartlardan dolayı[57] çalışma temposunu yavaşlatmakaytek.jpg zorunda kalan Milli Merkez, 1960 yılından itibaren tekrar aktif faaliyete geçmiş, Münih’teki Milli Merkez’in yanı sıra İstanbul’da da Aytek Namitok başkanlığında bir Milli Merkez daha oluşturulmuştur.

Münih’deki Kuzey Kafkasya Milli Merkezi başkanı Ahmet Nabi Magoma’nın 1961‘de, Ali Han Kandemir ise 1963 yılında ölümü üzerine, Milli Merkez’in tüm yükü Barasbi Baytugan’ın omuzlarına kalmıştır. 1964 yılı başında Barasbi Baytugan ve Hasan Kassey’in yönetiminde[58] Münih’te birkaç sayı Rusça çıkarılan “Obedınennıy Kavkaz” (Birleşik Kafkasya) Dergisi[59], Baytugan’ınbaytu.jpg Türkiye’ye yerleşmesi sonucu yayın hayatına Ağustos 1964’den itibaren Türkçe olarak Yılmaz Nevruz yönetiminde devam etmiş ve 1968 yılına kadar yayınlanmıştır.[60]

Kuzey Kafkasya Milli Merkezi, Münih’te 1964-1965 yılları içerisinde,  “Kuzey Kafkasya’nın İstilası”, “Hür Kafkasya” (Kafkasya’nın etnolojik, jeolojik, arkeolojik durumu hakkında), “Kafkas Halklarının Kültür ve Dilleri” , “Kafkasya’da Müridizm” , “Rusya’da Yaşayan Milletlerin Ruslaştırma Gayretleri “, “Çerkesler” (İkinci baskı), “Kuzey Kafkasya ve Kuzey Kafkasya­lılar”, “Kuzey Kafkasya’nın Eski Tarihi”, “Kuzey Kafkasya’nın Biyografik Lügati” (Kuzey Kafkasya’­nın yetiştirdiği devlet adamları, şair, ressam, asker, ilim ve fikir adamları hakkında) ve “Bağımsız Kuzey Kafkasya Cumhuri­yeti” adlarında Almanca, İngilizce ve Rusça dillerinde çeşitli kitaplar yayınlamaya karar ver­miştir.

1960 yılından ölümüne kadar (27 Temmuz 1963) İstanbul Kuzey Kafkasya Milli Merkezi’nin başkanlığını yapan Aytek Namitok,[62] komite sekreteri Beksultan Batırhan ile birlikte Kuzey Kafkasya Milli Merkezi adına, 20 Aralık 1960’da, “Newyork Herald Tribune” gazetesinin 3 Ocak 1961 tarihli sayısında da çıkan, Kuzey Kafkasyalıların esir milletler listesinde yer almaması protesto eden “Esir Milletler Haftası Dolayısıyla” adlı memorandumu yayınladı.[63] Temmuz 1962’de Milli Merkez genel sekreteri görevinde bulunan Mustafa Zihni Hızal, Paris Bloğu”nun Münih’de toplanan Kongresine Kuzey Kafkasya Milli Merkezi adına katılmıştır.[64] İstanbul Kuzey Kafkasya Milli Merkezi, 23 Şubat 1964 yılında 1944 sürgününün “20. Matem Yılı”  dolayısıyla “Kuzey Kafkasya’da 1944 Yılı Toptan Sürgün ve Katliam (Genocide) Faciası” adlı bir kitap yayınladı.[65] hizal.jpg

Aytek Namitok’un 1963, Ramazan Traho ve Mustafa Zihni Hızal’ın 1964 yılında ölümü üzerine, kadro açısından daha da sıkıntıya düşen milli merkezler 1960 yılların ortalarından itibaren aktif çalışmalarına son vermek zorunda kalmışsa da, yıllarca Kuzey Kafkasya Milli Komitelerinin politik çizgisinden farklı bir kulvarda çalışmalarını sürdüren Abdurrahman Avtorhanov, 1971 yılında Münih'te Milli Merkezi yeniden oluşturmaya çalışmıştır. Bu amaçla çeşitli ülkelerde yaşamını sürdüren eski ve yeni politik emigrasyondan Pşimaf Ajeyoko’yu Fransa’dan, Barasbi Baytugan ve Haydarzev’i Almanya’dan, Beksultan Batırhan, Ömer Haydaroğlu, Vasfi Güsar, Kayır Doy, Mehmet Ketey, Ahmet Hızal ve Said Şamil’i Türkiye’den, Selahattin Gugay, Ramazan Karça, İslam Natırbof, Yusuf Umaş ve M. Çiç, H. Neguça, Nurettin Aymelek ve S. Sultanzade’yi ABD’den, Hüzeyin Kumuz’u İngiltere’den, Nasrullah Murathanov’u Pakistan’dan ve Şevket Müftü’yü Ürdün’den, Muhaceretteki Kuzey Kafkasyalılar Birliği”  toplantısına davet eden [66] Abdurrahman Avtorhanov, bu girişiminden bir sonuç alamamış ve Kuzey Kafkasya Milli Merkezi bir daha aktif yaşama dönememiştir.



[1] 1915 Eylül sonunda Kuzey Kafkasya, Azerbaycan ve Gürcistan temsilcileriyle birlikte İstanbul’da kuruldu. Kısa bir çalışma dönemi oldu.
[2] M. Aydın Turan, “ ’Kafkasya Komitesi’  ile ‘Türkiye'deki Kuzey Kafkasya Siyasi Göçmenleri Komitesi’ Üzerine Bazı Kaynaklar” adlı makalesinde Hüseyin Tosun’u kaynak göstererek, "Gürcülerin Almanlardan, Azerilerin de Türklerden destek sağlamak" üzere bir ayrışma yaptıklarını, bunun üzerine "Kafkasya Komitesi"nin "Türkiye'deki Kuzey Kafkasya Siyasi Göçmenleri Komitesi" adı altında çalışmalarını sürdürdüğünü aktarır.
[3] ’Kafkasya Komitesi’  ile ‘Türkiye'deki Kuzey Kafkasya Siyasi Göçmenleri Komitesi’ Üzerine Bazı Kaynaklar”, (Gothard Jaschke’nin bir makalesi), M. Aydın Turan.
[4] ’Kafkasya Komitesi’  ile ‘Türkiye'deki Kuzey Kafkasya Siyasi Göçmenleri Komitesi’ Üzerine Bazı Kaynaklar”, (Gothard Jaschke’nin bir makalesi), M. Aydın Turan.
[5] Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti (1917-1922) –Bağımsızlık Mücadelesi, Sefer E. Berzeg, II. Cilt, sf:144-161, İst. BKD Yayını, Mayıs 2004, İstanbul
Samsun BKD