Kafkasya Dağlı Halkları Birliği

Çarlık rejiminin 1917’de yıkılması ve Kafkasya’da da bağımsızlık hareketlerinin yeniden alevlenmesi üzerine, 5-6 Mart 1917’de Kafkasya'nın yerli halkları ve çeşitli politik gruplara mensup bir grup aydın, Terek bölgesinin merkezi olan Vladikafkas (Terekkala) kentinde toplantılar yaptılar. Toplantıya katılan Kafkasyalı vatansever aydınlar, Şubat Devrimi’ni ve Rus Çarlığının yıkılmasının sonuçlarını ve mevcut politik durum karşısında Kafkasya halkının takınması gerekli ortak tutumu tartıştılar ve Kafkasya’nın yerli halkını temsil etmek ve onun iktidarını sağlamak gayesiyle “Kafkasya Dağlı Halkları Birliği”ni kurdular. Ayrıca onun “Geçici İcra Yönetimi” oluşturuldu. 

Başkanlığına bir sosyalist devrimci olan hukukçu Basiat Şahan'ın (Balkar) getirildiği bu Geçici İcra Komitesi’nde Pşımaho Kotse (Kosok) (Adige), Reşidhan Kaplan (Kumuk), Abdülmecid Tapa Çermoy (Çeçen), Gappo Bayattı(Bayev), Ahmet Tsalıkkatı (Oset), Vassan Girey Cabağı (İnguş) Tonta Ukurov, Taceddin Penzulai, Tugan Alkhaz, Tausultan Şakman gibi aydınlar yer aldılar.[1] 

Kafkasya Dağlı Halkları Birliği Geçici Yönetimi”, Kafkasya’nın geleceğini belirlemek, “eyalet komiteleri”ni tesis etmek ve genel eğilimi ortaya çıkarmak üzere için bir dizi toplantılar ve kongreler tasarladı. Çeşitli bölgesel toplantılardan sonra, ilk büyük Kongre, “Kafkasya Dağlı Halklarının l. Kongresi” 1-9 Mayıs 1917 tarihleri arasında Terek bölgesinin merkezi Terekkale (Vladikafkas)’de yapıldı.

I. Genel Kuzey Kafkasya Kongresi

Bu kongre "Terekkale Kurultayı" olarak da anılmaktadır.

Hazar'dan Karadeniz'e kadar kültür ve medeniyetleri bir olan bütün Kafkas halklarından toplam 500'den fazla temsilcinin katıldığı kongrede Şubat 1917 ihtilali sonrasında Kuzey Kafkasya'nın geleceğine ilişkin görüşler sergilendi. Kongrede idari-siyasi yetkilerle donatılan “Kuzey Kafkasya Merkez Komitesi” adıyla genel bir icra organı tesis edilecek ve politik programın başına, Rusya'nın diğer halkları gibi, Kuzey Kafkasya’nın da ayrı devlet statüsünde katılacağı, Rusya'da yeni bir Federal Cumhuriyetin kurulması talebi koyulmuştur.[2]

 

Başkanlık Divanı

Mahomed Abuk, Basiat Şahan, Pşimaho Kosok, Ahmethan Mutuş, Abdülmecid Tapa Çermoy, Tonta Ukurov, Reşid Han Kaplan, Bek Murza İsayev, K.Borukatı, Nikola Dzioyev, Muhammed Dalgat, A.Efendiyev, Said Habiy, A.Hasanov, Zubeyr Temirhan, M.Agayev

tsali.jpgKurulan Komisyonlar

"I.Genel Kuzey Kafkasya Kongresi"nde ülkedeki sorunları ve çözümleri belirlemek, katılımcılara bir rapor halinde sunmak üzere oluşturulan komisyonlar şunlardı: Sosyal ve Politik Sorunlar (27 üye), Toprak Sorunları (17 üye), Adli-Hukuki Sorunlar (l3 üye), Hırsızlık ve Haydutluğa Karşı Mücadele Sorunu(l0 üye), İslam Diniyle İlgili Sorunlar (26 üye), Okul ve Eğitim Sorunları (16 üye), Finans Sorunları (12 üye)  

II. Genel Kuzey Kafkasya Kongresi

18-20 Eylül 1917 tarihleri arasında Dağıstan'ın Andi kasabasında düzenlenen ve Andi Kurultayı olarak da anılan "II. Genel Kuzey Kafkasya Kongresi"nde Kuzey Kafkasya bağımsızlığının arkaplanı olarak geçici anayasanın temel hükümleri oluşturulmuştur. [3] vassan.jpg

Kongre Nihai Bildirgesi

1. Kuzey Kafkasya ve Dağıstan halkları tek bir siyasi çatı altında birleşmiştir.

2. Bu birlik dahilinde bütün milletler tam bir otonomiye sahiptir.

3. Bu birlik iki yasama meclisinden oluşacaktır. Milletin egemenliği ilkesine dayalı yukarıdaki meclislerden ilki genel nüfûsun otuzbini tarafından birer temsilciden müteşekkil Millet Meclisi'dir. Diğeri, birlik düşüncesinin gerçekleşmesi için her otonom unsur tarafından belirlenen ikişer temsilcinin katılımıyla oluşan senatodur.

4. Yasama Meclisi kendi arasında Yürütme Kurulu, bu kurul da kendi içinden bir başkan seçer. Seçilen başkan aynı zamanda bütün birlik teşkilâtının da başkanıdır.

5. Birlik anayasasının korunması ve sürdürülmesi, kanunların, Yürütme Kurulu'nun ve her millete ilişkin yönetsel ve yargısal işlerin anayasaya uygunluğunu denetlemek üzere bir Yüksek Denetleme Kurulu oluşturulur.

cermoy.jpgSiyasi ortamın kötüye gitmesi halinde Kongre, Merkez Komitesi’ne aşağıdaki olağanüstü yetkileri tanımaktadır:

Ulusal ordu kurma yetkisi.

Ülkeden temel tüketim mallarının ihracını yasaklama yetkisi.

Uygun zamanda Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını ilan etme yetkisi.  

Hazar’dan Karadeniz’e kadar tüm Kafkasya halk temsilcilerinin katıldığı iki büyük Kongrede alınan kararlar doğrultusunda kurulan “Kafkasya Dağlı Halkları Birliği Hükümeti” Aralık ayı içerisinde Egemenliğini, 11 Mayıs 1918 günü de Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’nin bağımsızlığını ilan etti.[4] 



[1] İstoriya Severo-Osetinskoy  ASSR, (Sovyetskiy period). S. 14-15. Orconikidze, 1966.
[2] http://www.tr.kafpedia.org/index.php?title=I._Genel_Kuzey_Kafkasya_Kongresi

[3] http://www.tr.kafpedia.org/index.php?title=II._Genel_Kuzey_Kafkasya_Kongresi

[4] Daha geniş ilgi için bakınız; 1. Kuzey  Kafkasya Hürriyet ve İstiklal Davası, Ahmet Hazer Hızal, Orkun Yayınları Ankara 1961. 2. Cem Kumuk – Neredesin Prometheus?, Alfa Yay., İstanbul, 2004. 3. Sefer E. Berzeg - Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti (1917-1922), (I.cilt), Birleşik Kafkasya Derneği Yay., İstanbul, 2003. 4. Sefer E. Berzeg - Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti (1917-1922), (II.cilt), Birleşik Kafkasya Derneği Yay., İstanbul, 2004. 5. Sefer E. Berzeg - Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti (1917-1922), (III.cilt), Birleşik Kafkasya Derneği Yay., İstanbul, 2006.  
Samsun BKD